Van Phan chuyển ngữ (từ tài liệu của Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc UNHCR)

KUALA LUMPUR, Mã Lai Á - Hôm 24 Tháng Sáu, Phủ Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc đã đóng cửa trại tị nạn cuối cùng dành cho thuyền nhân Việt Nam trên đất Mã Lai Á, chấm dứt 21 năm phối hợp các nỗ lực hoạt động với hơn một phần tư triệu người đã dùng đất nước này làm trạm quá cảnh để sang tị nạn tại các nước thứ ba.

Buổi lễ đóng cửa trại tị nạn đánh dấu sự kết thúc 21 năm Mã Lai Á can dự vào số phận của các thuyền nhân từ Việt Nam ra đi. Buổi lễ này diễn ra năm ngày trước khi chấm dứt Kế Hoạch Hành Ðộng Chung, một nỗ lực đa quốc gia khởi sự vào năm 1989 nhằm chận đứng dòng người ra đi tị nạn từng bất chấp nạn cá mập và hải tặc tấn công để rời khỏi Việt Nam và Lào.

Kế Hoạch Hành Ðộng Chung đã mở ra một giải pháp khác. Ðó là việc ra đi hợp pháp khỏi Việt Nam, cho phép trên nửa triệu người đi tị nạn bằng đường hàng không. Sự thỏa thuận ban đầu cũng thiết lập thể thức thanh lọc theo đó các nước cho tạm trú đầu tiên tại Ðông Nam Á đích thân cứu xét yêu cầu của thuyền nhân xin được hưởng quy chế tị nạn. Trên thực tế, mọi người tị nạn có nỗi lo sợ chính đáng bị ngược đãi tại quê hương họ đều được cho đi định cư ở các nước Tây phương.

Phủ Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc đã đồng ý thiết lập những chương trình trợ giúp nới rộng cho những người trở về nước, và theo dõi tình trạng sinh sống cũng như sự an toàn của họ cho phù hợp với những cam kết của các nước nguyên quán là dành cho người hồi hương những quyền căn bản như các công dân khác của họ. Phủ Cao Ủy cũng chủ tọa Ủy Ban Ðiều Hành của Kế Hoạch Hành Ðộng Chung, trợ giúp chăm sóc và duy trì cuộc sống cho người xin đi tị nạn còn ở lại các trại tị nạn và giúp xúc tiến thủ tục ấn định quy chế tị nạn.

Kể từ năm 1975, có 840,000 người Việt Nam ra đi xin tị nạn đã đến các quốc gia tại Ðông Nam Á và Hồng Kông. Có trên 755,000 người đã được tái định cư tại Tây phương. Trên 81,000 người khác đã hồi hương về Việt Nam bình yên.

Cao Ủy Vieira de Mello phát biểu tại buổi lễ đóng cửa trại tị nạn vào hôm Thứ Ba: “Nếu có giây phút sung sương nào trong nghề nghiệp của một viên chức tị nạn thì đây chính là giây phút đó... Kế Hoạch Hành Ðộng Chung là khuôn mẫu cho sự hợp tác đa phương, xây dựng trên nguyên tắc đoàn kết quốc tế, chia sẻ gánh nặng và nhận chịu trách nhiệm hợp lý. Mục tiêu của Kế Hoạch là chấm dứt tấn thảm kịch đang diễn ra trên biển cả, đồng thời bảo vệ quy chế tị nạn trong khi giảm thiểu những điều kiện kích thích người ta ra đi hằng loạt. Ðây là một kế hoạch thành công.”

Trong phiên họp sau cùng vào hồi Tháng Ba năm 1996, Ủy Ban Ðiều Hành Kế Hoạch Hành Ðộng Chung tiên liệu rằng tất cả những người Việt Nam nào không phải là dân tị nạn tại các quốc gia Ðông Nam Á sẽ được cho hồi hương trước ngày chính thức chấm dứt Kế Hoạch Hành Ðộng Chung. Tuy nhiên, người ta ước lượng có chừng 24,700 người sẽ vẫn còn phải ở lại các trại tị nạn sau ngày 30 Tháng Sáu, bao gồm 3,000 người tại Indonesia; 2,300 người tại Phi Luật Tân; 4,000 người tại Thái Lan; và 15,000 người tại Hồng Kông.

Tính đến ngày 30 Tháng Sáu, để thi hành những quyết định trong phiên họp thứ bảy của Ủy Ban Ðiều Hành, Phủ Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc sẽ giảm dần những hoạt động chăm sóc và duy trì cuộc sống tại những nước tạm trú đầu tiên ở Ðông Nam Á. Những dàn xếp có tìm cách chuyển tiếp sẽ được thực hiện cho số người xin đi tị nạn còn sót lại sau giai đoạn Kế Hoạch Hành Ðộng Chung. Và trong trường hợp của Hồng Kông, nơi hiện có số dân tị nạn lớn lao hơn nhiều nước khác, Phủ Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc sẽ duy trì tình trạng trại tị nạn như hiện nay. Phủ Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc sẽ tiếp tục giúp đỡ và theo dõi tình trạng sinh sống của những người hồi hương về Việt Nam.

Thuyền nhân Việt Nam đầu tiên đặt chân lên bờ biển phía đông của Mã Lai Á vào Tháng Năm năm 1975. Tính chung, gần 225,000 thuyền nhân Việt Nam đã được cho tạm trú tại Mã Lai Á là nơi họ được Phủ Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc, nhà cầm quyền Mã Lai Á cùng Hội Lưỡi Liềm Ðỏ Mã Lai Á chăm nom. Một tổng số là 248,410 người đã được đưa đi định cư tại các nước Tây phương (một số là trẻ em sinh ra trong các trại tị nạn), và có hơn 9,000 người đã trở về lại Việt Nam.