Miếu Ba Cô tại Galang

Lúc đầu, nơi đây chỉ có hai ngôi miếu, về sau, thêm một người nữa mượn sợi dây oan nghiệt để rửa sạch tiếng đời.

Hai cô là hai chị em, thuyền nhân của một chiếc ghe xuất phát từ miền Tây Việt Nam. Họ là nạn nhân của nhiều vụ hải tặc tấn công tàn bạo trong một cuộc vượt biển bi thảm. Là hai cô gái có nhan sắc, họ đã cắn răng mang lấy sự bất hạnh của đời mình sau những tai biến hãi hùng đó, nhưng lại không chịu đựng nổi tiếng đời thị phi, nghiệt ngã. Ánh mắt lạnh nhạt kinh rẻ, lời bình phẩm hoặc chọc ghẹo ác độc của những người cùng thân phận tị nạn nhưng may mắn hơn đã đẩy họ vào một tâm trạng tủi nhục và cô độc tận cùng trong hoàn cảnh tạm cư hỗn tạp.

Giọt nước tràn ly khiến cả hai chị em cùng quyết định kết liễu cuộc đời là khi họ bị vu oan về một vụ mất cắp chiếc ví của một nhân viên Cao Ủy. Trớ trêu thay, ngày hôm sau họ có tên trong danh sách được đi định cư. Kẻ cắp chiếc ví về sau đã thú nhận hành động của mình và bị điên loạn trong thời gian còn lại ở đảo. Cuối cùng ông cũng được một nước Âu Châu chấp nhận theo diện nhân đạo, nhưng nghe đâu cũng đã qua đời một thời gian ngắn sau đó trong một bệnh viện tâm thần.

Thời gian sau, một người con gái khác cũng lâm vào hoàn cảnh tương tự, tìm đến cái chết tại đây. Từ đó, người tị nạn trên đảo gọi là miếu ba cô.

(Theo Lưu Dân/VKTNVN)

GALANG, Indonesia (VH): Tiếp tục những ngày đi thăm các di tích thuyền nhân Việt Nam tại Galang, Indonesia, đoàn Về Bến Tự Do 8 càng đi càng khám phá nhiều điều mà có lẽ ít ai biết tới trong trang sử tị nạn Việt Nam.

Miếu Ba Cô, hồn thiêng còn đó

Rời Kỳ Viên Tự và nhà thờ Ðức Mẹ Vô Nhiễm, chúng tôi đến miếu Ba Cô thì trời đổ mưa. Trước đó, anh Hùng Nguyễn (thành viên trong đoàn) và người bạn Indonesia tên Abu đã đến trước sửa soạn. Abu là một thanh niên bản xứ, nhưng nói tiếng Việt rất giỏi. Tôi sẽ đề cập đến anh sau.

Miếu Ba Cô nằm dưới một cây bồ đề rậm mát, hơi chếch phía đối diện văn phòng Cao Ủy Tị Nạn LHQ khi xưa. Trước ba ngôi miếu có cổng chào và một tấm bảng ghi dòng chữ “Body Tree.”

Anh Lưu Dân cho biết trước đây tấm bảng ngày ghi là “Bode Tree,” tức là cây bồ đề. Không biết vì lý do nào mà nay lại đổi thành cây treo người như vậy.

Nhiều người nói rằng nơi đây rất linh thiêng, ai thành tâm đến miếu khấn vái cầu nguyện cho hoàn cảnh của mình đều được linh ứng.

Chúng tôi mau chóng xuống xe vào miếu và sửa soạn nhang đèn, bánh trái để cúng. May nhờ tàng cây bồ đề khác rộng nên không bị ướt nhiều.

Miếu Ba Cô vừa được Hùng và Abu sửa chữa và sơn lại nên trông rất mới và sạch. Chi phí mua vật dụng sửa chữa do anh chị Chính (Úc) và một số người khác cho, phần còn thiếu anh Hùng chịu.

Anh Hùng cho biết: “Năm ngoái, tôi theo đoàn VKTNVN đến đây thấy miếu Ba Cô điêu tàn quá nên tự hứa sẽ sửa chữa thôi chứ không cầu xin điều gì. Tôi nhờ Abu hàng ngày đến làm. Trong đợt đi lần này, tôi đến đây trước làm chung với Abu được 4 ngày rồi về Singapore nhập đoàn.”

Abu cho biết anh còn đang nghĩ cách làm thế nào để bầy khỉ đứng ra phá đồ cúng, “chắc phải làm cánh cửa,” anh nghĩ vậy, nhưng chưa biết lấy tiền ở đâu ra làm.

Abu cho biết một trong những lần làm một mình tại miếu Ba Cô, anh đã thấy ba người con gái treo lơ lửng giữa tàng cây bồ đề. Anh hoảng hồn bỏ cả dụng cụ chạy về nhà. Sau đó, anh không dám làm một mình như trước nữa, mà luôn nhờ một người bạn đi cùng.

Anh Hùng nói: “Tại Abu làm mà không nói trước với Ba Cô. Chứ cúng rồi làm thì đâu có sao. Phải xin phép chứ.”

Tôi cũng được nghe một số người kể về sự linh thiêng tại miếu Ba Cô, trong đó có một ông đến cầu xin nếu được định cư sẽ ở lại một thời gian chăm sóc miếu. Có thể trường hợp xét định cư của ông khó khăn lắm nên mới đến cầu xin như thế. Thời gian sau, ông có tên trong danh sách được định cư, và giữ lời hứa xin ở lại một năm để nhang khói miếu Ba Cô. Nếu câu chuyện là sự thật, thì chắc đây là trường hợp duy nhất được đi nhưng lại xin hoãn.

Còn chuyện hồn thiêng của Ba Cô có còn đó hay không, là tùy sự cảm nhận của mỗi người.

Viện bảo tàng Thuyền Nhân Việt Nam và tấm bia miệng ngàn năm

Viện bảo tàng Thuyền Nhân Việt Nam có một khu đất khá rộng tại Galang 1. Ngoài phòng trưng bày những hiện vật của thuyền nhân tại Galang, viện bảo tàng còn có một khu trưng bày một số chiếc tàu vượt biển, và hai barrack, nơi cư ngụ của thuyền nhân ngày trước.

Phòng trưng bày đơn giản và có khá ít hiện vật được trưng bày. Một số người am tường cho rằng còn khá nhiều hiện vật chưa được đưa ra, trong đó có tấm bia tưởng niệm bị đục bỏ vào tháng 5, 2005.

Sau khi đi xem một vòng các kỷ vật, chúng tôi đứng ngoài hiên nói chuyện, thì anh Safril, một trong hai hướng dẫn viên của đoàn, đến bắt tay từ giã. Anh cho biết đến đây là anh đã làm xong nhiệm vụ hướng dẫn, phần còn lại của chương trình chỉ cần anh Ady là đủ. Chúng tôi lần lượt siết chặt tay anh từ giã và không quên “Terima kasi” anh.

Sáu ngày qua cũng đủ làm cả đoàn mến hai anh “tour guide” hoạt bát và dễ thương này. Nhiệt tình, chịu khó và có chút máu “tiếu lâm,” hai anh đã đem đến cho chúng tôi những giây phút thoải mái và một số hiểu biết về quê hương này. Chưa dứt chương trình mà đã phải chia tay khiến chúng tôi không khỏi bùi ngùi.

Rời phòng trưng bày, chúng tôi đến khu trưng bày một số tàu vượt biển. Vào tháng 3, 2005, VKTNVN đã dựng một tấm bia tưởng niệm thuyền nhân tại đây và tại đảo Bidong. Hai tấm bia thay mặt cộng đồng người Việt hải ngoại, giống nhau với những dòng chữ:

“Tưởng niệm hàng trăm ngàn người Việt đã bỏ mình trên con đường đi tìm tự do (1975-1996).

Dù họ chết vì đói khát, vì bị hãm hiếp, vì kiệt sức hay vì bất cứ lý do nào khác, chúng ta thảy đều cầu nguyện để họ được yên nghỉ dài lâu.

Sự hy sinh của họ sẽ không bao giờ bị lãng quên.”

Và:

“Tri ân những nỗ lực của Cao Ủy Tị Nạn Liên Hiệp Quốc, của Hội Hồng Thập Tự và Hội Hồng Nguyệt Mã Lai/Nam Dương cùng các tổ chức cứu trợ quốc tế khác, chính phủ và nhân dân Mã Lai/Nam Dương cũng như các quốc gia tạm dung và các quốc gia định cư.

Chúng tôi cũng tri ân hàng ngàn người đã làm việc tận lực để giúp đỡ cho người tị nạn Việt Nam.”

Tôi ghi lại nội dung tấm bia để thấy rằng đập bỏ hai tấm bia trên là một sự phi lý cùng cực. Thế nhưng đó là sự thật. Với áp lực của nhà cầm quyền Cộng Sản Hà Nội, chỉ hai tháng sau khi hai tấm bia được dựng lên, chính quyền địa phương đã đập bỏ không thương tiếc lời cảm tạ của cộng đồng người Việt hải ngoại đối với chính phủ Malaysia/Indonesia trong việc cưu mang những thuyền nhân Việt Nam tị nạn.

Trong khu đất trưng bày cũng có một tấm pano lớn ghi một dòng chữ bằng tiếng Anh, tạm dịch là: “Galang, ký ức của một quá khứ đau thương” cũng bị gỡ bỏ trong thời gian này.

Trước đây, tấm bia ở Galang chỉ bị đục bỏ tấm đá hoa cương khắc chữ phần nội dung, nhưng hôm chúng tôi đến thì toàn bộ tấm bia đã không còn vết tích. Nhìn xuống mặt đất, chúng tôi vẫn còn thấy được một phần móng của tấm bia, thế nhưng thế hệ sau có biết được nơi đây đã có một tấm bia với lời lẽ nhân bản đã bị hủy hoại?

Tôi tin rằng không một thế lực nào có thể xóa bỏ một ký ức đau thương của chúng ta. Tấm bia đá không còn, thế nhưng tấm bia miệng vẫn còn mãi đến ngàn đời, nếu như hôm nay, chúng ta về đây nhắc nhở ký ức, kể cho con cháu nghe một trang lịch sử đau thương của dân tộc, và nhắc nhở với con cháu rằng “trong cuộc đời hãy một lần về đây để chứng kiến, và truyền lại cho đời sau ký ức đau thương này.”

Ðược như thế, Galang, ký ức của một quá khứ đau thương, sẽ không bao giờ chết!

Nghĩa trang Galang 3: Ðừng xóa bỏ lịch sử của chính mình

Ở đó có 503 nấm mộ hầu hết bị xiêu vẹo, đổ nát hay rêu phong vây kín vì không được chăm sóc thường xuyên. Trong số đó, có vài chục ngôi mộ của những người tự tử chống lại chính sách hồi hương.

Vì mối quan hệ ngoại giao giữa Indonesia và Việt Nam nên chính quyền địa phương đã cho sơn lại ba sọc xi măng của cây cột xây hình lá cờ VNCH thành màu đen! Ðiều này cũng chẳng thay đổi được tính chất của nghĩa trang này - nghĩa trang của những người vượt biển tìm tự do - mà còn cho thấy rõ dã tâm muốn xóa bỏ lịch sử của chính quyền Hà Nội.

Chúng tôi cùng thắp nhang tại bàn thờ chung và chia nhau đến từng ngôi mộ, nhờ đó thấy rõ hơn sự hoang tàn của nghĩa trang này.

Tôi tự hỏi liệu 10 hay 20 năm nữa, “thành phố” này có còn không, khi rất nhiều “ngôi nhà” bị sụp đất, đổ tường. Tôi cũng tự hỏi bao nhiêu người đã định cư tại nước ngoài quay trở lại đây sơn sửa mộ phần và thắp cho thân nhân họ một nén nhang?

Thương nhất là mộ những em bé chào đời, chết tại hòn đảo này, và có lẽ đã lâu lắm không được gặp cha mẹ, trong đó có mộ em Dương Thái Bảo Chương.

Em sinh vào tháng 10, 1982, mất tháng 12 cùng năm. Mộ của một đứa bé hai tháng tuổi thì nhỏ lắm, nhưng trên đó lại mọc một cây có lá giống như lá me. Giờ thì cái cây ấy đã đè hoàn toàn vào ngôi nhà nhỏ bé của Chương.

Ngần ấy năm, chắc hẳn ba mẹ em không quay lại đây, vì nếu có quay trở lại, ông bà sẽ nhổ cái cây đó cho em? Hay ông bà đã quay lại, nhưng theo lời thầy phong thủy cứ để yên như vậy để làm ăn được phát đạt?

Không có câu trả lời đích xác, thôi thì cứ cho rằng cha mẹ em không có điều kiện về thăm em, nhưng vẫn nhớ em nhiều lắm.

Tuy nhiên, điều đau lòng là khi chúng ta không quay trở lại nghĩa trang này hay không chăm sóc hàng trăm ngôi mộ thuyền nhân nằm rải rác khắp các nước Ðông Nam Á, có nghĩa là chúng ta đã tự xóa bỏ lịch sử của chính mình. (V.Ð.T.)