Bài và hình: Vũ Ðình Trọng/Việt Herald (tường trình từ Indonesia)

TERAMPAH, Indonesia (VH): Sáng 4 tháng 4, trước khi từ giã đảo Letung, đoàn Về Bến Tự Do 8 chia làm hai nhóm, đi hai nơi với hai mục đích khác nhau.

Nhóm thứ nhất lên đồi thăm mộ thuyền nhân. Mười một ngôi mộ, trong đó có hai mộ không tên nhìn xuống biển như vẫn mong chờ nước thứ ba đón nhận. Anh Lưu Dân, phó đoàn, cho biết đa số những người này chết vào tháng 5, 1978. Theo lời dân địa phương, hôm đó có một số người từ trại Kuku ghé qua Letung mua đồ, gặp hôm biển động nên ghe bị chìm giữa biển. Một số xác trôi vào bờ và được bác sĩ Ðức, lúc đó đang ở trên đảo Letung, hô hấp nhân tạo, nhưng vẫn không thể cứu được họ.

Vài ngày sau, một vài xác nữa mới trôi vào, vì vậy, trên những tấm bia mộ ghi ngày tháng chết khác nhau. Theo phong tục, người Indonesia ghi ngày chết là ngày tìm được xác.

Tôi chọn theo nhóm thứ hai, cùng ông bà Duật ra cầu tàu Letung tìm ngôi nhà trước kia cho gia đình ông bà trú ngụ nơi hàng hiên.

Ðến chiều, gặp cô Ngọc Lan (nhật báo Người Việt) mới biết trên đồi có mộ người em anh Lê Giang Trần. Tôi sững sờ và hối tiếc vì không lên đó thắp một nén nhang cho em một người bạn. Ðáng lẽ tôi có thể kể cho anh ấy nghe chuyện anh chị Trần, chuyện gia đình anh giờ này ra sao.

Ðáng lẽ tôi có thể chia sẻ với anh nhiều điều như một người thân.

Một cuộc tìm kiếm ân nhân

Nhóm chúng tôi đi bộ dọc con đường chính dẫn ra cầu tàu. Cũng may là trong nhóm có anh Vinh, người Việt gốc Hoa, nên mọi chuyện rất thuận tiện. Anh nhờ một ông già địa phương người Indonesia gốc Hoa tên Paijo thông dịch giùm lời chủ nhà qua tiếng Hoa, anh sẽ thuật lại cho ông bà Duật, đồng thời anh làm công việc ngược lại.

Căn nhà gỗ cũ kỹ nằm sát cạnh cầu tàu Letung. Trong nhà bày biện đơn giản và chẳng có gì đáng giá, chứng tỏ cuộc sống chủ nhà không mấy dễ chịu. Tiếp đón chúng tôi là một phụ nữ khoảng 40 tuổi, tên Zainur Rasyid. Cô cho biết căn nhà này là của cha cô, ông đã mất nhiều năm trước, và cô ở đây từ nhỏ. Cô cũng cho biết hồi đó cha cô cũng cho nhiều người ở lắm. Cô cho chúng tôi xem một số hình chụp những thuyền nhân đã ở nhà cô trong những năm 1978-1980.

Sau khi được xem hình cha cô Rasyid và nhìn hàng hiên xưa, ông Duật xác nhận đúng là ngôi nhà mình đã được tá túc. Hai ông bà nghẹn ngào ôm lấy cô Rasyid.

Khi từ giã cô Rasyid, tôi thấy bà Duật dúi vào tay cô một số tiền thay lời cảm tạ. Sự cách biệt về ngôn ngữ khiến cô không thể nói gì nhiều.

Nhìn vẻ mặt đôi vợ chồng già trở về thăm chốn xưa, tôi thấy được sự mãn nguyện nơi họ. Ước mơ quay quắt hơn 30 năm giờ đã được thực hiện. Tiền bạc chỉ là phương tiện để ông bà tỏ chút lòng thành, chứ nợ ân tình nặng lòng lắm, lấy gì mà trả hết được.

“Terima kasi”

Rời Letung về Terampah, với những cái vẫy tay chào của những người không quen, tôi cảm thấy buồn, như phải rời xa nơi chốn thân quen. Chỉ hai ngày ở đảo, tính hiền hòa chân thật của người địa phương đã để lại trong lòng không riêng gì tôi, một tình cảm đậm đà, nhất là gia đình chủ nhà nghỉ Citra Balkis.

Họ đối xử với đoàn chúng tôi như người thân, không khách sáo và lúc nào gặp cũng nở nụ cười trên môi. Khi thì sửa giùm chiếc dép dứt quai, khi thì giặt quần áo, khi thì chuẩn bị mâm dưa hấu cho chúng tôi mát dạ, khi thì bịch bánh tự làmà Họ chia sẻ và giúp đỡ với tất cả những gì họ có.

Ra về, chúng tôi chỉ biết siết chặt tay từng người và nói “Terima kasi! Terima kasi!” (Cảm ơn).

Tàu chúng tôi rời xa bến Letung, nhưng ở đó vẫn còn những cánh tay vẫn chàoà

Keramut, bến bờ của tình thương

Trên đường về Terampah, chúng tôi ghé thăm hòn đảo nhỏ Keramut. Ðảo này nằm ở cực Bắc Indonesia nên được xem là điểm gần Việt Nam nhất. Hơn 30 năm trước, hòn đảo nhỏ này cũng tràn ngập thuyền nhân tị nạn Việt Nam. Họ phải ở tạm tại đây trước khi lập hồ sơ tới trại Kuku.

Trên đảo có hai ngôi mộ thuyền nhân không tên tuổi. Người dân cho biết họ vớt được vào khoảng năm 1978. Một gia đình ở gần hai nấm mộ được phân công chăm sóc, và họ đã làm công việc không công này suốt hơn 30 năm qua.

Năm ngoái, VKTNVN mới biết và tổ chức thăm viếng lần đầu. Nhân dịp đó, anh em trong đoàn cũng gởi đến gia đình chăm sóc hai ngôi mộ một số tiền cảm tạ.

Anh Lưu Dân cho biết, qua lời dân địa phương, trên núi còn khoảng 7 ngôi một nữa. Qua khảo sát, các anh chưa thể đến nơi để xác nhận vì dốc núi cheo leo. Anh Trần Ðông cho rằng có thể họ lên bằng một con đường khác, đằng sau vách núi này.

Ðón tiếp chúng tôi là những người với cái gật đầu chào hiền lành. Trẻ con thì xem đây là một “chuyện lớn” nên chạy theo chúng tôi chỉ đường tới mộ.

Chúng tôi đi ngang một nhà máy bỏ hoang nhỏ, nay được dùng làm nơi phơi quần áo, trong đó có một máy tàu “Yanmar 3 block” cũ kỹ, hư hỏng. Người địa phương cho biết, chiếc máy này được tháo từ một chiếc tàu vượt biên, họ dùng nó làm máy sản xuất nước đá cho người dân trên đảo, nhưng nó đã hư từ lâu rồi vì không có đồ thay thế.

Vượt qua một bãi biển nhỏ dơ bẩn, chúng tôi đến được nơi chôn cất hai thuyền nhân xấu số. Hai nấm mộ nằm khuất sau một lùm cây, mỗi nấm mộ gồm hai cục đá đặt ở hai đầu. Có lẽ, nếu không được biết trước, chẳng ai có thể hình dung đó là một ngôi mộ cả.

Khi tôi quay trở ra thì thấy một đám trẻ em bu quanh các anh chị trong đoàn. Ðến nơi tôi được biết vợ chồng anh chị Chính (Úc) đã chuẩn bị cho chuyến đi này một ít quần áo trẻ em cũ. Gọi là cũ vì đã mặc qua, nhưng vẫn còn khá mới. Các anh chị đang lựa áo, vừa với em nào thì cho em đó.

Cũng trong chuyến đi này, các chị đã chuẩn bị sẵn một số kẹo bánh, và sau phần phát áo quần, phần phát kẹo bánh cũng chộn rộn không kém.

Nhìn những gương mặt sáng rỡ khi nhận được quà của các em, ai cũng thấy thương.

Ðể giúp đỡ gia đình đã lo mộ phần cho hai thuyền nhân từ bao năm nay, và giúp trẻ em nghèo trên đảo có thêm chút quà, anh chị em trong đoàn đã tự quyên góp tại chỗ được 1,220,000 rupi (khoảng $120). Ông Duật đại diện đoàn, trao số tiền này cho xã trưởng tại đây, và bày tỏ lòng biết ơn đối với tình cảm của người dân nơi đây dành cho những người đã khuất.

Cơn mưa khá lớn bất chợt ập đến. Chúng tôi được mời vào một căn nhà nhỏ nhưng ấm cúng. Trong nhà bày biện khá tươm tất, chứng tỏ chủ nhà là người ăn nên làm ra. Ông chủ nhà tỏ ra hào phóng khi đãi chúng tôi một ấm trà lớn, một bình cà phê đủ cho mỗi người uống hai ly, và một thùng bánh donut. Chúng tôi xin gởi tiền nhưng ông nhất quyết không nhận.

Ngồi bệt xuống sàn trong căn nhà nhỏ ấm cùng này, chúng tôi cùng trò chuyện rôm rả. Tôi chợt liên tưởng đến những người vượt biển ngồi chật cứng trong khoang tàu. Cũng diện tích chật chội như thế, chỉ khác là nơi đây đầy ắp tiếng nói cười.

Căn nhà như một con thuyền nhỏ, chúng tôi như những thuyền nhân vượt biển, và đã đến được một bến bờ của tình thương. (V.Ð.T.)