Vũ Ðình Trọng/Việt Herald (tường trình từ Indonesia) 

 

Sáng 2 tháng 4, đoàn chúng tôi rời bến xuống tàu qua đảo Letung, tàu chưa ghé bến chúng tôi đã nghe vang tiếng nhạc từ cầu tàu chính của thị trưởng, ông bà Adanamar (chúa đảo) cùng một số quan chức địa phương và đoàn nhạc đã đợi sẵn. Sau khi trao hai vòng hoa chào mừng cho anh Trần Ðông, giám đốc VKTNVN, và chị Hương, chúng tôi cùng nhau múa hát theo điệu nhạc dân tộc Indonesia để đáp lại thịnh tình của chúa đảo và dân địa phương.

Không như Terampah, Letung có một con đường chính bằng xi măng cốt thép, khoảng 80% các căn nhà nơi đây xây trên những cọc xi măng cốt thép hoặc cọc gỗ. Từ ngoài đường chính một cây cầu hầu hết bằng ván nối liền từng nhà có thể nói đây là một thành phố trên biển.

Cuộc sống ở đây rất thanh bình và cư dân hiếu khách. Vào những năm cuối thập niên 1970, hòn đảo này đã cưu mang hằng chục ngàn thuyền nhân Việt Nam không có một sự trợ giúp của quốc tế, dù cuộc sống của họ khá thấp.

Sau màn chào đón và chụp hình lưu niệm với người dân trên đảo, chúng tôi xuống tàu đến đảo Kuku. Những người đã từng sống ở đảo trong những ngày đầu tị nạn có vẻ xúc động khi bước xuống bãi biển sau 32 năm từ giã nơi này. Họ cố lục lọi trong ký ức những hình ảnh xưa, nhưng không thể tìm lại được, vì cảnh vật thay đổi hầu như hoàn toàn. Chỉ còn lại bãi trực thăng của Cao Ủy Liên Hiệp Quốc là vẫn còn trơ gan cùng tuế nguyệt.

Lần theo con đường mòn cỏ mọc um tùm, chúng tôi leo lên bãi trực thăng lưng chừng núi. Không khí oi bức mùa hè cộng thêm phải leo núi khiến nhiều người đổ mồ hôi như tắm và mệt nhoài khi lên đến nơi.

Phía sau bãi trực thăng là một nghĩa trang với khoảng 20 ngôi mộ. Chúng tôi thắp nhang từng ngôi mộ và dọn dẹp.

Khu mộ thứ hai chúng tôi tìm tới nằm sâu trong núi và phải qua một con suối khá lớn.

Ông Nguyễn Hồng Ðức, cư ngụ tại Hoa Kỳ, là người đã từng sống tại trại Kuku chia sẻ: “Trước đây tôi là bác sĩ quân y, Liên Ðoàn 31 Biệt Ðộng Quân. Vì là bác sĩ cho nên chỉ cải tạo có hơn 2 năm. Ra tù chỉ 2 tuần là tôi móc nối đi liền và bị bắt. Với bản án tù 2 năm rưỡi, khi ra tù là tôi thành một người vô gia đình vô tổ quốc. Tôi và vợ tôi tiếp tục tìm đường đi nữa, nhưng bị bắt thêm nhiều lần. Sau đó, tôi bàn với vợ tôi là hai vợ chồng đi riêng rẽ. Thế là cô ấy đi thoát. Khi tôi nhận được tin vợ tôi đã tới Galang an toàn là tôi theo một chuyến kế đi ngay, nhưng lại bị bắt nữa. Vừa ra tù là người anh đã tổ chức đi tiếp.”

“Ðó là chuyến cuối cùng và tôi đến được bến bờ tự do. Kể cho anh biết cái cảm giác hồi đó cặp bến Kuku mạnh mẽ và nó lạ lắm, nhất là những người từng vào tù ra khám như tôi. Tôi đã nhất quyết phải đi, một là chết hai là tự do. May mắn tôi nhận được phần tự do,” ông Ðức tiếp.

“Nay đến đây tôi ngậm ngùi nghĩ đến những người không may mắn như mình được gặp lại gia đình. Còn lại những người không may để lại nấm mồ vô chủ ở nghĩa trang. Ở Malaysia, hầu hết những nấm mồ được cải táng và xây dựng đàng hoàng. Ðàng này, tại đây, có nhiều ngôi mộ chỉ là những tảng đá chất chồng lên nhau không tên tuổi không giới tính,” ông Ðức chia sẻ tiếp.

Nếu tin rằng có một thế giới cho người chết và ngôi mộ như mái nhà thứ hai khi từ giã dương thế thì những ngôi mộ vô chủ trên như một mái nhà của người tiền sử trong đó có một linh hồn trơ trọi đói khát và buồn thảm. Với nhang đèn, tôi không biết có sưởi ấm được những linh hồn u uất đó hay không. Tôi không biết họ có dùng được để ấm lòng không?

Tôi tin rằng, chúng tôi, những người đang sống, và những người đã chết đang được chia sẻ một cái gì đó nói lên sự hiện hữu của hai thế giới hữu hình và vô hình.

Tôi về với một tâm trạng khắc khoải.

Mỗi ngày đều có người chết

Sau khi rời Kuku, chúng tôi đến bãi biển Kuku 2 với bãi cát vàng và hàng dừa đầy trái. Nước biển nơi đây mát lạnh, một cái lạnh “tê lòng người.” Sau hai giờ vui chơi, chúng tôi lên tàu trở về Letung.

Ðiện tại đây được dùng rất hạn chế. Chính quyền chỉ cho phát điện từ 6 giờ chiều cho đến 6 giờ sáng. Ban ngày, nhà nào muốn dùng phải xài máy điện riêng.

Trong buổi cơm chiều, tôi được làm quen với ông bà Nguyễn Ðình Duật. Những ngày đầu tị nạn, gia đình ông bà đã sống tại Letung. Bà Hương, vợ ông, nói: “Chúng tôi đến Letung với 3 đứa con, 5, 8 và 12 tuổi. Chúng tôi ở một hàng hiên của một căn nhà gần cầu tàu Letung. Chỉ buổi tối mới được vào hàng hiên ngủ thôi. Ban ngày phải ra ngoài cầu tàu. Hồi đó đông người tị nạn quá, chính quyền chỉ phát có chút gạo. Tôi nhặt lấy cái lon sắt và làm cái bếp dã chiến để nấu cháo cho cả nhà ăn hai bữa. Chỉ có chai xì dầu làm đậm đà thêm bữa ăn cháo loãng.”

Bà kể tiếp: “Tôi còn nhớ lúc ngủ ở hàng hiên, tôi không dám ngủ nhiều vì phải quạt cho các con để muỗi khỏi cắn tụi nó.”

Qua câu chuyện, tôi hiểu bà sợ điều gì, những cơn sốt rét ác tính và tiêu chảy đã cướp đi không ít sinh mạng của thuyền nhân trên đảo này và các đảo khác.

Ông Duật nói: “Trong mỗi trại hằng ngày đều có người chết, có ngày tôi đếm được 5 hay 6 xác được đem đi.”

Ðảo Ruồi Behala

Trước giờ cơm chiều, chúng tôi tản bộ từ đảo Letung qua đảo Behala kế bên. Hai đảo hiện nay được nối liền bằng cây cầu dài. Ðảo Behala nhỏ, nếu đứng một chỗ cũng nhìn thấy được toàn bộ khu đất trên đảo và hai ngọn núi. Nếu tính toàn bộ nhà và khu đất trống trên đảo thì chứa được 600 người. Nhưng theo anh Ewel, cư dân của đảo Behala, cho biết, năm 1979 trên đảo có khoảng 3,000 người tị nạn.

Anh chỉ vào bãi đất trống nói: “Họ ở đây.” Rồi anh chỉ lên hai ngọn núi nói: “Họ ở tuốt trên kia.” Và anh chỉ vào những hốc đá tối tăm nói: “Họ ở cả trong đó.”

Anh dẫn chúng tôi và anh Trần Ðông đến một số địa điểm mà anh cho là có mộ thuyền nhân Việt Nam, nhưng không còn mộ bia nào cả, muốn tìm cho ra phải tốn nhiều thì giờ và tiền bạc.

Những năm chưa có cây cầu nối liền hai đảo, người tị nạn bên đảo Behala muốn qua đảo Letung phải đợi nước ròng. Người tị nạn qua bên Letung để nhận gạo và thực phẩm. Vì sống chen chúc như thế với điều kiện vệ sinh là con số không, tiêu tiểu bất cứ nơi nào, nên ruồi phát sinh rất nhanh, chẳng mấy chút tràn ngập trên đảo.

Ông Duật cho biết: “Chỉ cần để một chén cơm xuống rồi khua tay là bắt được một nắm ruồi. Chính vì thế mà bệnh tiêu chảy đã tàn phá cộng đồng này đến kiệt quệ. Tôi thử làm con tính trong thời gian 3 tháng sống cô lập bên Letung và Behala, trước khi Liên Hiệp Quốc biết đến để giúp đỡ, mỗi ngày có khoảng 2 người chết vì tiêu chảy và sốt rét ác tính, thì con số tử vong đã lên đến 400 người. Những ngôi mộ này một phần được chôn trên những triền núi ở đây, số còn lại được chôn trên đảo Airaya.”

Thế nhưng, cho đến nay, VKTNVN vẫn không biết được chính xác nơi chôn, vì qua nhiều năm tháng, cây cối mọc um tùm che hết dấu tích. Mặt khác, để có thể thực hiện công việc này, cần rất nhiều thời gian, công sức và tiền bạc.

Anh Trần Ðông cho biết: “Hiện nay, VKTNVN đã lập kế hoạch tìm kiếm mộ thuyền nhân với sự giúp đỡ của dân địa phương. Một số ngôi mộ đã tìm được. Nếu chúng ta không làm ngày hôm nay, 5 hay 10 năm sau, những ngôi mộ này sẽ không còn nữa. Thế hệ sau muốn tìm hiểu về cội nguồn cũng không có đường để tìm về. Do đó, đây là bổn phận và trách nhiệm của cộng đồng người Việt hải ngoại chúng ta.” (V.Ð.T.)