Bài và hình: Trần Ðông

Ngày thứ hai chúng tôi trở lại Kuku, đoàn chia thành 3 nhóm, hai nhóm hốt cốt, một nhóm tiếp tục công tác tìm kiếm mộ người thân. Gia đình anh Trung, Minh và chị Thanh tại Sydney đã dành trọn hai ngày nhưng vẫn chưa tìm được mộ thân phụ dù anh Minh nhớ như in vị trí. Chính anh là người đã làm mộ cho cha anh bằng xi măng, rất gần với ngôi chùa, mộ nhìn ra biển, trên sườn đồi. Chúng tôi sục sạo chung quanh ngôi chùa và cả triền đồi, nhưng vẫn không tìm ra ngôi mộ. Cuối ngày, đoàn phải trở về Letung và đành hẹn về Kuku lần nữa vào năm tới.

Ngày thứ ba chúng tôi đi tìm mộ trên đảo Berhala. Berhala là một đảo nhỏ. Từ Letung, chúng tôi băng ngang một cây cầu xi măng chừng cây số, băng ngang vùng biển cạn chừng 1-2 mét nước. Nước trong veo, nhìn thấy tận đáy, trông rõ từng đàn cá tung tăng và các cụm san hô nhiều màu dưới đáy nước.

Letung đối với chúng tôi là Venice của biển Ðông. Thị trấn nằm trên biển. Letung là khu nhà sàn. Nhà này nối nhà kia bằng cầu ván hay xi măng. Ðời sống nơi đây thanh bình, mộc mạc. Cả thị trấn chỉ có hai chiếc xe hơi, một chiếc là xe đưa đón học sinh, một chiếc khác là xe làm đường, tuy nhiên Letung lại có rất nhiều xe gắn máy và gần như nhà nào cũng có ăng-ten dĩa lớn. Thị trấn nhỏ chừng ngàn nóc gia có đến hai trường tiểu học. Có xe đưa đón học sinh. Ðủ thấy từ nơi vùng đất xa xôi này, Indonesia dù nghèo nhưng chính phủ chăm lo đời sống con em của họ rất là chu đáo. Tôi bùi ngùi cho một Việt Nam 20 năm mở cửa, học sinh trung tiểu học đều phải đóng tiền học phí và chẳng có xe đưa đón học sinh nào của nhà nước.

Sau Berhala, chúng tôi kéo nhau ra khu bãi tắm của Letung. Bãi biển dài mấy cây số, cát trắng phau, nước xanh trong, chưa có một tiện nghi du lịch nào. Letung như một vùng đất mới mở ra đón chờ những nhà đầu tư lớn cho khách tứ phương về hưởng thú an nhàn và thiên nhiên mộc mạc.

Ngày thứ tư chúng tôi đến Air Raya. Anh Hồ Tắc, hiện sống ở Georgia, đã từng ở đây trên một năm trời. Anh đứng tần ngần trên bờ biển, mắt rớm lệ, tai anh vẫn còn nghe rõ tiếng xôn xao của hàng chục ngàn thuyền nhân, các lều trại vẫn còn rõ ràng trong trí nhớ của anh. Thế nhưng trước mắt giờ đây chỉ còn là rừng xanh, núi biếc, bãi biển ngày xưa giờ chỉ còn hàng cột của cầu jetty. Chúng tôi bày ra nhang đèn vàng mã khấn vái và cầu nguyện cho các vong linh oan khuất.

Rời Air Raya, tàu đến khu bãi biển Thần Tiên. Cát trắng phau. Nước trong vắt, sóng biển lấp lánh như pha lê, như thủy tinh, đẹp như một cảnh thần tiên. Chúng tôi ngâm mình trong nước. Tắm chán, lên bờ uống nước dừa tươi mới vừa hái xuống. Xong lại xuống tắm nữa vì không muốn xa rời bãi biển nước trong như ngọc.

Rồi cũng phải lên đường ra đi

Cả đoàn ghé lại Keramut. Thăm hòn đảo nơi chiếc tàu anh Tôn Thất Vinh, chị Vân Hải tại Paris và gia đình anh Nam chị Mai Hương, cùng Trung và Ngọc và Chấn tại Ðức đã tạm trú mấy ngày chờ chuyển đến Kuku. Cuối cùng chúng tôi trở lại Terempah. Nghỉ ở Terempah qua đêm, hôm sau chúng tôi đến phi trường Matak rồi về Tanjung Pinang, để qua Batam đi thăm trại Galang.

Ðảo Galang ngày nay nối với đảo Batam bằng con đường nhựa phẳng phiu nối liền bằng 6 cây cầu qua 6 hòn đảo. Ngày nay, đến Galang, du khách từ Singapore có đến và về trong ngày. Từ thị trấn Batam, du khách có thể thuê tắc xi hay ghe gắn máy ôm chạy thẳng một tiếng đồng hồ sau sẽ đến khu trại. Viếng khu trại chừng vài ba tiếng đồng hồ, sau đó về Batam để xuống phà qua Singapore. Galang là khu di tích lịch sử, là khu trại được săn sóc đẹp nhất trong tất cả các di tích Thuyền nhân Việt Nam khu vực Ðông Nam Á. Chùa Quan Âm được phật tử Ðài Loan chiêm bái và cúng dường nên sửa sang khang trang sang trọng; chùa Kim Quang, chùa Nam Tông, nhà thờ Galang 2, Youth Center, nghĩa trang Galang 3 với trên 500 ngôi mộ, các di tích, các tượng đều còn nguyên như xưa. Cả khu trại Galang mỗi ngày có hàng chục công nhân chăm sóc, tỉa bông, cắt cỏ. Galang là khu du lịch của tỉnh Riau, của quần đảo Bintang, của Batam. Rất gần với Singapore, ngày nào cũng có du khách từng đoàn đến thăm.

Ngày 16 Tháng Tư, tất cả chúng tôi từ giã nhóm Châu Âu. Ngày 17 Tháng Tư về Singapore, ngày 18 về nước. Chia tay nhau, ai cũng bồi hồi xúc động. Chuyến đi đã để lại một kỷ niệm đẹp, một ấn tượng sâu sắc không thể nào quên trong lòng từng mỗi người. Chưa rời Letung nhưng ai cũng hẹn nhau trở về Letung - Venice của miền Viễn Ðông - một lần nữa. Văn Khố Thuyền Nhân Việt Nam sẽ tổ chức chuyến đi thứ nhì về Kuku vào Tháng Năm 2010, mọi chi tiết xin vào trang web: www.vktnvn.com.